competence

competence mô tả khả năng thực hiện một công việc hoặc nhiệm vụ một cách hiệu quả, đạt tiêu chuẩn yêu cầu. Trong tiếng Việt, từ này có sự phân hóa rõ rệt tùy theo ngữ cảnh sử dụng, từ năng lực cá nhân cho đến quyền hạn pháp lý.

Sự khác biệt về ngữ nghĩa

Trong bối cảnh nghề nghiệp và giáo dục, competence nhấn mạnh vào việc sở hữu đủ kiến thức và kỹ năng để làm tốt một việc gì đó. Nó khác với ability (khả năng thiên bẩm hoặc tiềm năng) ở chỗ competence thường là kết quả của quá trình học tập và rèn luyện. Ví dụ, một người có thể có ability để học ngoại ngữ, nhưng chỉ khi họ đạt đến mức độ giao tiếp thành thạo thì họ mới được coi là có linguistic competence (năng lực ngôn ngữ).

Trong bối cảnh pháp lý, competence mang nghĩa là thẩm quyền hoặc tư cách pháp lý. Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn cho người học vì trong đời sống hàng ngày, chúng ta thường chỉ nghĩ đến "năng lực". Tuy nhiên, khi nói về một tòa án hoặc một quan chức, competence đề cập đến việc họ có quyền hợp pháp để ra quyết định trong một vụ việc cụ thể hay không.

Lưu ý về cách dùng và từ dễ nhầm lẫn

Người học cần phân biệt rõ competence với competitiveness (tính cạnh tranh). Trong khi competence nói về trình độ và năng lực, competitiveness lại nói về khả năng đối đầu hoặc vượt qua đối thủ trong một cuộc đua hoặc thị trường.

Đúng: professional competence (năng lực chuyên môn)
Sai: Dùng competence để chỉ sự cạnh tranh gay gắt giữa các công ty.

Về mặt ngữ pháp, competence là một danh từ không đếm được khi nói về khả năng chung, nhưng có thể dùng như danh từ đếm được khi đề cập đến các loại năng lực cụ thể trong các khung tiêu chuẩn đánh giá.