totalitarianism
totalitarianism mô tả một hình thái chính trị mà trong đó nhà nước nắm quyền kiểm soát tuyệt đối và toàn diện đối với mọi mặt của đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế cho đến đời sống riêng tư của mỗi cá nhân. Điểm mấu chốt của khái niệm này là sự xóa bỏ ranh giới giữa nhà nước và xã hội, nơi mọi hành vi và tư tưởng của công dân đều bị giám sát và điều chỉnh để phục vụ mục tiêu của chính quyền.
Phân biệt với các khái niệm tương tự
Người học cần phân biệt rõ totalitarianism với authoritarianism (chủ nghĩa độc tài). Mặc dù cả hai đều đặc trưng bởi sự thiếu hụt dân chủ và quyền lực tập trung, nhưng mức độ kiểm soát là khác nhau:
authoritarianism: Tập trung vào việc duy trì quyền lực chính trị và yêu cầu sự phục tùng, nhưng thường bỏ qua hoặc cho phép một số không gian tự do nhất định trong đời sống cá nhân hoặc tôn giáo miễn là không đe dọa đến chính quyền.
totalitarianism: Đi xa hơn bằng cách tìm cách kiểm soát hoàn toàn tâm trí và hành vi của con người thông qua tuyên truyền, giáo dục và hệ thống giám sát chặt chẽ. Nó không chỉ yêu cầu sự phục tùng mà còn yêu cầu sự ủng hộ nhiệt thành đối với hệ tư tưởng của nhà nước.
Lưu ý về ngữ cảnh sử dụng
Trong tiếng Việt, thuật ngữ này thường được dịch là "chủ nghĩa toàn trị". Khi sử dụng, hãy lưu ý rằng từ này mang sắc thái phê phán mạnh mẽ, ám chỉ một hệ thống áp bức và tước đoạt quyền tự do cơ bản của con người. Ví dụ, thay vì nói một chính phủ chỉ đơn thuần là "độc tài" (dictatorial), việc dùng totalitarian sẽ nhấn mạnh vào quy mô kiểm soát toàn diện và sâu rộng của hệ thống đó.
Đúng: The regime's totalitarian control extended to the education system. (Sự kiểm soát toàn trị của chế độ này lan rộng đến cả hệ thống giáo dục.)
Sai: Sử dụng totalitarianism để mô tả một người sếp khó tính hoặc một quy định nghiêm ngặt trong công ty, vì từ này chỉ dành cho quy mô hệ thống chính trị quốc gia.
Ý nghĩa
Một hệ thống chính phủ tập trung và độc tài, yêu cầu sự phục tùng tuyệt đối đối với nhà nước
"The rise of totalitarianism in the twentieth century led to widespread human rights abuses."
Sự trỗi dậy của chủ nghĩa toàn trị trong thế kỷ hai mươi đã dẫn đến những hành vi vi phạm nhân quyền trên diện rộng.