invariance

invariance là một thuật ngữ chuyên sâu thường xuất hiện trong toán học, vật lý và khoa học máy tính, dùng để chỉ trạng thái không thay đổi của một giá trị hoặc một thuộc tính khi các điều kiện xung quanh bị biến đổi. Trong tiếng Việt, từ này được dịch là "tính bất biến". Sắc thái ý nghĩa và ngữ cảnh sử dụng Điểm mấu chốt của invariance là sự đối lập với variance (sự biến thiên). Khi một đối tượng có tính bất biến, điều đó có nghĩa là dù bạn có xoay, dịch chuyển, thay đổi hệ tọa độ hay áp dụng một phép biến đổi toán học nào đó, kết quả cuối cùng vẫn giữ nguyên. Trong vật lý: invariance thường gắn liền với các định luật bảo toàn. Ví dụ, nếu một định luật vật lý có tính bất biến theo thời gian, nghĩa là quy luật đó hôm nay đúng thì ngày mai vẫn đúng. Trong toán học và hình học: Một đặc điểm được gọi là bất biến nếu nó không thay đổi sau một phép biến hình (như phép quay hoặc phép tịnh tiến). Trong học máy (Machine Learning): invariance (ví dụ: translation invariance) là khả năng của một mô hình nhận diện được đối tượng bất kể đối tượng đó nằm ở vị trí nào trong ảnh. Phân biệt với các thuật ngữ tương tự Người học cần phân biệt rõ invariance với constancy (sự hằng định). Trong khi constancy đơn thuần là việc một thứ gì đó không thay đổi theo thời gian, thì invariance nhấn mạnh vào việc "không thay đổi bất chấp sự tác động của một phép biến đổi cụ thể". Ví dụ về constancy: Nhiệt độ phòng được giữ hằng định ở 25 độ C. Ví dụ về invariance: Khoảng cách giữa hai điểm là bất biến dù bạn nhìn chúng từ góc độ nào. Lưu ý về ngữ pháp invariance là một danh từ không đếm được. Khi muốn mô tả một tính chất cụ thể, người ta thường dùng cấu trúc [tên phép biến đổi] + invariance (ví dụ: scale invariance - tính bất biến theo quy mô).