Gnosticism

Gnosticism không đơn thuần là một tôn giáo duy nhất mà là một thuật ngữ bao quát cho nhiều hệ thống niềm tin tâm linh cổ đại. Điểm mấu chốt của Gnosticism nằm ở khái niệm gnosis (kiến thức trực giác), khác biệt hoàn toàn với knowledge (kiến thức lý thuyết hoặc học thuật). Trong khi knowledge có thể đạt được thông qua nghiên cứu hoặc giảng dạy, gnosis được coi là một sự mặc khải cá nhân, một trải nghiệm tâm linh trực tiếp giúp con người nhận ra bản chất thật của mình và vũ trụ để thoát khỏi sự giam cầm của thế giới vật chất.

Sự phân biệt về mặt thần học

Người học cần lưu ý sự đối lập giữa Gnosticism và các niềm tin chính thống (orthodoxy). Trong khi các tôn giáo chính thống thường nhấn mạnh vào đức tin (faith) và sự tuân thủ giáo luật, Gnosticism lại đề cao sự tự nhận thức và sự thức tỉnh nội tâm. Một đặc điểm quan trọng là quan niệm về một vị thần tối cao xa xôi và một vị thần thấp hơn (thường gọi là Demiurge) là kẻ đã tạo ra thế giới vật chất đầy đau khổ này. Do đó, mục tiêu của người theo Thuyết Ngộ đạo không phải là cải thiện thế giới, mà là vượt thoát khỏi nó.

Lưu ý về thuật ngữ và dịch thuật

Khi dịch sang tiếng Việt, Gnosticism được dịch là "Thuyết Ngộ đạo". Từ "Ngộ" ở đây mang hàm ý của sự giác ngộ, thấu suốt, tương đồng với khái niệm trong Phật giáo nhưng có khung lý thuyết khác biệt. Cần tránh nhầm lẫn Gnosticism với các phong trào huyền học hiện đại hoặc các giáo phái bí mật đơn thuần, vì Thuyết Ngộ đạo có một hệ thống triết học và vũ trụ luận rất phức tạp và cụ thể.

Đúng: Sử dụng Gnosticism khi nói về các hệ thống niềm tin cổ đại nhấn mạnh vào kiến thức bí mật để cứu rỗi.
Sai: Sử dụng Gnosticism để mô tả bất kỳ ai có kiến thức sâu rộng hoặc hiểu biết về một lĩnh vực nào đó (trong trường hợp này, hãy dùng expertise hoặc erudition).