D
Dicread
Trang chủTừ điểnAatom

atom

nguyên tử
[C/U] Cả hai
Số nhiều: atoms

atom chủ yếu được sử dụng trong ngữ cảnh khoa học để chỉ đơn vị cơ bản nhất của vật chất. Trong tiếng Việt, từ này được dịch là "nguyên tử", mang hàm ý về một thực thể không thể chia nhỏ hơn mà vẫn giữ được đặc tính hóa học của nguyên tố đó.

Sắc thái sử dụng và mở rộng

Ngoài nghĩa đen trong hóa học và vật lý, atom còn được dùng trong các thành ngữ hoặc cách nói ẩn dụ để chỉ một lượng cực kỳ nhỏ hoặc một chi tiết siêu nhỏ của một vấn đề nào đó. Khi sử dụng theo nghĩa bóng, nó nhấn mạnh vào sự tỉ mỉ hoặc sự phân tách đến mức tối đa.

Ví dụ: not an atom of truth (không có một chút sự thật nào) nhấn mạnh sự phủ định tuyệt đối, tương tự như cách nói "không một chút" trong tiếng Việt.

Phân biệt với các khái niệm liên quan

Người học cần phân biệt rõ atom với molecule (phân tử). Trong khi atom là đơn vị nhỏ nhất của một nguyên tố, thì molecule là một nhóm các nguyên tử liên kết với nhau. Việc nhầm lẫn hai thuật ngữ này là lỗi phổ biến khi dịch thuật giữa tiếng Anh và tiếng Việt trong các văn bản khoa học.

atom: nguyên tử (đơn lẻ)
molecule: phân tử (tổ hợp các nguyên tử)

Countable when referring to an individual particle in a scientific context. Uncountable when used figuratively to describe a tiny, indivisible amount of a quality or emotion.

Ý nghĩa

Danh từnguyên tử

Đơn vị nhỏ nhất của một nguyên tố hóa học mà vẫn giữ nguyên các đặc tính của nguyên tố đó

The hydrogen atom is the simplest of all.

Ví dụ

A single atom of gold consists of seventy-nine protons.

Một nguyên tử vàng đơn lẻ bao gồm bảy mươi chín proton.

Cụm từ kết hợp

hydrogen atom

Loại nguyên tử đơn giản nhất bao gồm một proton và một electron

Nguyên tử hiđrô là nguyên tố phổ biến nhất trong vũ trụ.

carbon atom

Nguyên tử của nguyên tố cacbon, vốn là cơ sở của hóa học hữu cơ

Một nguyên tử cacbon đơn lẻ có thể liên kết với bốn nguyên tử khác.

oxygen atom

Nguyên tử của nguyên tố ôxy

Hai nguyên tử ôxy kết hợp với nhau để tạo thành một phân tử lưỡng nguyên tử.

split the atom

Chia tách hạt nhân của một nguyên tử để giải phóng năng lượng

Các nhà khoa học đã khám phá ra cách chia tách nguyên tử trong Dự án Manhattan.

bond an atom

Liên kết hóa học một nguyên tử với một nguyên tử khác

Quá trình này cho phép nhà hóa học liên kết một nguyên tử vàng vào bề mặt.

Thành ngữ & Tục ngữ

split the atom

Thực hiện phân hạch hạt nhân hoặc khai thác sức mạnh của năng lượng hạt nhân

Các nhà khoa học vào giữa thế kỷ hai mươi là những người đầu tiên chia tách nguyên tử thành công.

Bối cảnh văn hóa

Bóng ma trong cỗ máy: Cách nguyên tử định nghĩa lại thực tại
The Ghost in the Machine: How the Atom Redefined Reality

Trong nhiều thế kỷ, khái niệm về nguyên tử là một chiến trường triết học hơn là một sự chắc chắn về khoa học.
Bản thân từ này bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp atomos, có nghĩa là không thể phân chia, phản ánh niềm tin cổ xưa rằng nếu bạn tiếp tục cắt một mẩu vật chất, cuối cùng bạn sẽ chạm đến một bức tường cơ bản không thể phá vỡ.
Bước nhảy vọt về trực giác này của Democritus đã đặt nền móng cho một hành trình mà cuối cùng sẽ phá vỡ hiểu biết của chúng ta về sự rắn chắc và tính vĩnh cửu.
Cuộc cách mạng thực sự xảy ra khi các nhà khoa học nhận ra rằng nguyên tử không phải là một quả bóng bi-a đặc, mà là một khoảng không gian trống rỗng bao la.
Việc phát hiện ra hạt nhân và electron đã tiết lộ một sự thật nghịch lý: mọi thứ chúng ta chạm vào, từ thép lạnh của một tòa nhà chọc trời đến hơi ấm của làn da con người, đều được cấu tạo từ các hạt thực sự không bao giờ chạm vào nhau.
Sự đẩy nhau giữa các đám mây electron tạo ra ảo giác về sự rắn chắc.
Về bản chất, chúng ta là những bóng ma được tạo ra từ năng lượng và hư không, tương tác thông qua các lực điện từ.
Nhận thức này đã mở đường cho cơ học lượng tử, nơi nguyên tử không còn là một điểm có thể dự đoán được mà trở thành một đám mây xác suất.
Tính lưỡng tính của nguyên tử, vừa đóng vai trò là hạt vừa là sóng, thách thức cốt lõi trong nhận thức của con người.
Từ phản ứng hợp hạch cung cấp năng lượng cho các ngôi sao xa xôi đến các bóng bán dẫn trong điện thoại thông minh, việc làm chủ nguyên tử đã chuyển đổi nhân loại từ một loài quan sát thiên nhiên sang một loài có thể thao túng những khối xây dựng cơ bản của sự tồn tại.
Hành trình từ một phỏng đoán triết học đến một sự chắc chắn về toán học vẫn là một trong những thành tựu trí tuệ vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại.

Từ nguyên

Bắt nguồn từ từ atomos trong tiếng Hy Lạp, vốn là một từ ghép của a có nghĩa là không và tomos có nghĩa là cắt. Điều này phản ánh niềm tin triết học sơ khai của Democritus và Leucippus rằng vật chất được cấu tạo từ các hạt không thể phân chia và không thể bị chia nhỏ hơn nữa.

Thuật ngữ này gia nhập tiếng Anh thông qua tiếng Pháp và tiếng Latinh trong thời kỳ cận đại khi hiểu biết khoa học về vật chất tiến hóa từ suy đoán triết học sang hóa học thực nghiệm.

Từ liên quan

particlemoleculeprotonneutronelectronnucleuselementisotopesubatomic
Cập nhật lần cuối: May 2026Báo lỗi